طراحی و ضوابط مساجد
نكاتي پيرامون معماري مساجد
مقدمه
از آنجا كه انقلاب اسلامي ايران، داراي ويژگيهاي منحصر به فردي بوده و در پي احياي ارزشهاي اسلامي ميباشد، معماري مساجد در ايران در اين دوره، نيز بايد از ساير دورهها متمايز بوده به گونهاي كه تمام ارزشهاي اسلامي در هنر معماري مسجد متبلور گردد.
اكنون در نظام جمهوري اسلامي، طراحي مساجدي كه گوياي خط انقلاب و شهادت، تشيع و آرمانهاي امام (قدس سره) ، حاكميت ولايت فقيه وعدالت خواهي نظام اسلامي باشد، ضرورتي اجتناب ناپذير است.
اميد است طراحان و مهندسين عزيز ما، در راستاي تحقق اين هدف، تلاش شايستهاي انجام دهند.
در اين نوشتار، پيشنهادهائي پيرامون اجزاء كالبدي مسجد، كه بيشتر جنبهي كاربردي دارد ارائه شده تا ضمن استفاده، مورد ارزيابي و نقد و بررسي همهي صاحب نظران قرا رگيرد.
لازم به ذكر است در اين نوشتار، بيشتر مساجد محلي مورد نظر بوده است، هرچند بعضي از مساجد مثل مسجد جامع، با توجه به نقش كاربردي آن، ويژگيهاي ديگري هم بايد داشته بشد.
اميد است اين تلاش، شروع خوبي باشد براي كاربردي فكر كردن، در زمينه معماري مساجد تا در سايهي آن، زمينهي رونق مساجد فراهم آيد. انشاءالله / مؤسسه مسجد
فصل اول: بناي مسجد و اجزاي كالبدي آن
عمر مفيد مسجد
1- مساجد جامع هر شهر و بخش، بعنوان سمبل جمهوري اسلامي، بايد از استحكام ويژهاي برخوردار بوده و هنر نمائيهاي گوناگون، كه گوياي فرهنگي انقلاب و شهادت است، در آنجا متبلور باشد.
2-در بناء مساجد، اهداف مهم است نه قالبها، قالبها در زمانهاي مختلف، چه بسا بايد فرق كنند تا آن اهداف، تأمين شوند مثلا جذاب بودن مسجد، بگونهاي كه مردم (بويژه نسل نو) در آنجا حضوري بيشتر پيدا كنند، يكي از اهداف است ولي معماري و چگونگي ساختمان، قالبي است كه چه بسا در زمانهاي مختلف فرق كند، لذا بهتر است حداقل مساجد محله، براي 30 الي 50 سال طراحي و ساخته شوند. زيرا لزومي ندارد همهي مساجد، آثار باستاني باشند چنانكه از هزاران مسجد در دوران صفويه، فقط چند مسجد به صورت آثار باستاني باقي مانده، بقيه تجديد بنا شدهاند.
الف: نياز به قرينهسازي نخواهد بود.
ب: نوع مصالح قهرا فرق خواهد كرد.
ج: از مخارج اظافي صرف نظر شده و با سرعت مطلوبي تكميل خواهد شد.
د: در نوسانات مسكن، قابل تبديل و تغيير خواهد شد.
ه: معماري مسجد، همراه با پيشرفت زمان، حركت خواهد كرد.
و: در بسياري از موارد مخارج ترميم و تعمير، كمتر از مخارج تأسيس نيست.
بنابراين ميتوان با بازسازي ريشهاي، مساجدي مطابق با نياز روز ساخت.
موقعيت مسجد
1- چنانچه شهر يا شهرك در مسير شيبدار باشد، خود مسجد در قسمتهاي پائين باشد بهتر است از قسمتهاي بالا و مياني. ملاحظه: چون رفتن به مسجد فردي است، بايد حتي الامكان مانعي و مشكلي در كار نباشد تا انگيزه براي رفتن به مسجد، زياد باشد، حال اگر مسجد در بلندي باشد ساكنين پائين سراشيبي چه بسا انگيزه مسجد رفتن، در افراد ضعيف شود ولي اگر مسجد در نيمه پائيني سراشيبي باشد، ساكنين بالاي سراشيبي، انگيزه براي مسجد رفتن دارند زيرا:
اولا: سريع ميرسند، چون سرازيري است.
ثانيا: حركت به سوي پايين كم مؤنه و آسان است.
ثالثا: چون بازگشت، جمعي است، همراه و هم سخن وجود دارد، لذا سختي مسير احساس نميشود، اضافه بر آن كه انگيزه به منزل رفتن، قوي است.
رابعا: قرار بر برگشت آسان است، لذا امكان استفاده از وسيلهي نقليه مسجديها در بازگشت وجود دارد.
2- بناء مسجد متناسب با وضع اقتصادي و فرهنگي مردم و ساختمانهاي اطراف باشد، بگونهاي كه در اسرع وقت تكميل گردد و از نظر معماري نيز جذاب باشد.
3- حتي الامكان مركزيت داشته، نبش تقاطع و در دسترس باشد.
